Ο προσανατολισμός, το ανάγλυφο που δημιουργείται απ’ τα βουνά της, τον Κέρκη με 1444 και την Άμπελο (ή Καρβούνης) με 1160 μέτρα υψόμετρο και το πλήθος των μικροκλιμάτων που δημιουργούνται, συντελούν στο να διαθέτει η Σάμος μια πλουσιότατη χλωρίδα με πολύ μεγάλη βιοποικιλότητα, που δεν συναντιέται σε κανένα άλλο νησί του Αιγαίου.

Σήμερα, κι’ αυτό δεν είναι υπερβολή, το νησί διαθέτει περισσότερες δασικές εκτάσεις, απ’ όσες διέθετε κατά καιρούς, τους τελευταίους δύο αιώνες, παρά τις φωτιές των τελευταίων χρόνων. Αυτό οφείλεται στη μεγάλη ταχύτητα αναδάσωσης που διαθέτει και την γρήγορη κάλυψη των σημαντικών γεωργικών εκτάσεων που εγκατέλειψαν οι γεωργοί. Αδιάψευστος μάρτυρας είναι οι τεράστιες αναβαθμιδωμένες (πεζούλες) εκτάσεις, στα ορεινά, που σήμερα καλύπτονται από δάση.

Οι άνεμοι που επικρατούν στη Σάμο και κυρίως την θερινή περίοδο, που οι βροχές είναι σπάνιες, είναι οι βορειοδυτικοί, που την χωρίζουν χονδρικά τρεις κλιματικές ζώνες, το βόρειο τμήμα που επηρεάζεται απ’ τους ανέμους που έρχονται απ’ την θάλασσα και είναι υγρό και δροσερό, το νότιο που οι άνεμοι κατεβαίνουν απ’ τα βουνά ξηροί και ορμητικοί (κατεβατοί άνεμοι) που ξηραίνουν και θερμαίνουν το περιβάλλον και τις ορεινές περιοχές που επικρατούν χαμηλότερες θερμοκρασίες και υψηλή υγρασία., Όπως είναι κατανοητό, οι ζώνες αυτές δεν έχουν σαφή όρια κι’ ανάλογα με το κλίμα κάθε περιοχής, έχει προσαρμοστεί και η αντίστοιχη χλωρίδα

Η Σάμος έχει έκταση 478,2 Km² απ’ την οποία, το 69,5 % είναι ορεινές εκτάσεις το 22 % ημιορεινές και το 8,5 % πεδινές. Βάσει των στοιχείων της Διεύθυνσης Γεωργίας και της Διεύθυνσης Δασών Σάμου η έκταση αυτή κατανέμεται :

ΕΙΔΟΣ	Έκταση σε στρέμματα	Ποσοστό
Γεωργικές εκτάσεις, Λιβάδια, Βοσκές	206.450	43,2%
Δάση	136.400	28,6%
Δασικές θαμνώδεις εκτάσεις	88.700	18,5%
Οικισμοί, δρόμοι	18.150	3,8%
Άγονα, Βραχώδη	14.050	2,9%
Αλπικές εκτάσεις	10.150	2,1%
Λίμνες, ποταμοί	4.300	0,9%

Κύρια καλλιέργεια της Σάμου είναι η Ελιά, βάση των στοιχείων, των παραπάνω υπηρεσιών, καλλιεργούνται 1.567.000 ελαιόδενδρα κανονικά και διάσπαρτα και υπολογίζεται ότι καταλαμβάνουν έκταση περί τα 90.000 στρέμματα. Το 77% των ελαιοδένδρων βρίσκεται στο νότιο τμήμα που επικρατούν απ’ το ένα άκρο μέχρι το άλλο κι’ αυτό γιατί είναι ανθεκτικά στη ξηρασία και είναι απ’ τις μοναδικές καλλιέργειες που αξιοποιούν τέτοιές περιοχές.

Δεύτερη σε μέγεθος καλλιέργεια είναι το Αμπέλι, που καλλιεργείται σε έκταση 15.000 στρεμμάτων περίπου, με αποκλειστική σχεδόν ποικιλία το άσπρο μοσχάτο Σάμου, το κρασί της οποίας έκανε το νησί γνωστό σ’ όλο τον κόσμο. Η καλλιέργεια του περιορίζεται στο βόρειο και κεντρικό τμήμα που ονομάζεται ζώνη μοσχάτου, και απαγορεύεται η καλλιέργεια της ποικιλίας εκτός αυτής, γιατί το σαμιώτικο κρασί είναι ονομασίας προέλευσης. Στο νότιο τμήμα τα αμπέλια είναι ελάχιστα.

Τα Εσπεριδοειδή ευδοκιμούν πολύ καλά σε χαμηλά υψόμετρα και σε υπήνεμες και αρδευόμενες περιοχές. Διάσπαρτα δένδρα υπάρχουν άφθονα συστηματικές καλλιέργειες όμως υπάρχουν στη περιοχή Μύλων, στο νότιο τμήμα, που είναι υπήνεμη και αρδεύεται.

Τα κάθε είδους Οπωροφόρα ευδοκιμούν στη Σάμο, συστηματικές καλλιέργειες όμως δεν υπάρχουν, τα σποραδικά δένδρα αφθονούν, κυρίως στο βόρειο τμήμα και στα ορεινά. Εκεί συναντώνται κερασιές βυσσινιές και μηλιές, που είναι φυτά ψυχρών περιοχών και δεν ευδοκιμούν στα χαμηλά.

Συστηματικές καλλιέργειες Κηπευτικών διενεργούνται στο βόρειο τμήμα, στα χωριά που βρίσκονται γύρω απ’ το Kαρλόβασι όπου υπάρχουν εκτάσεις πεδινές και αρδευόμενες, μικρότερες εκτάσεις καλλιεργούνται σ’ ολόκληρο το νησί. Στο νότιο τμήμα οι καλλιέργειες αυτές παρουσιάζουν πολλές φορές προβλήματα, λόγω των ανέμων και των υψηλών θερμοκρασιών. Σιτηρά και Όσπρια λίγα καλλιεργούνται, αποκλειστικά στο νότιο τμήμα.

Σε 136.400 στρέμματα ή το 28,5% της όλης έκτασης, υπολογίζονται τα δάση Πεύκης στη Σάμο και καλύπτουν τις ορεινές περιοχές και μεγάλες περιοχές του βορείου τμήματος, στο νότιο τμήμα, τα δάση αυτά είναι λιγότερα. Στα χαμηλά επικρατεί η τραχεία Πεύκη ( Pinus brutia ), που φτάνει μέχρι την θάλασσα, από υψόμετρα όμως άνω των 700 μέτρων σχεδόν επικρατεί η μαύρη Πεύκη ( Pinus nigra ) και σχηματίζει εκτεταμένα δάση στα ορεινά. Το είδος αυτό που είναι η ψυχρόφιλος Πεύκη του Θεοφράστου, συναντάται στην κεντρική και μεσημβρινή Ευρώπη και ίσως η ζώνη της Σάμου και της Πελοποννήσου να είναι η νοτιότερη που συναντάται. Τα μεγαλύτερα πευκοδάση υπάρχουν στην Άμπελο, ο Κέρκης έχει λιγότερα και βρίσκονται στις ’ ανατολικές και στις βορειοδυτικές πλαγιές του και μικρές συστάδες σ’ άλλες περιοχές. Από μαρτυρίες που υπάρχουν, μέχρι τις αρχές του 20^ου αιώνα υπήρχαν εκτεταμένα δάση από καστανιές και βελανιδιές, που τα εξαφάνισαν οι υλοτομία και οι φωτιές.

Εκτός απ’ τα δάση Πεύκης υπάρχουν και οι δασικές λεγόμενες εκτάσεις, που υπολογίζονται σε 88.700 στρέμματα, αυτές καλύπτονται από διάφορα είδη φυτών, των οποίων το ύψος, σε πολλά απ’ αυτά, ξεπερνά τα πέντε μέτρα. Εκτεταμένες τέτοιες εκτάσεις υπάρχουν στο νότιο τμήμα, στ’ ανατολικά,, περιοχές Βαθέος Παλαιοκάστρου και Σάμου, στα δυτικά, περιοχές Καλλιθέας και Δρακαίων, και σε πολλές περιοχές του βορείου τμήματος. Το είδος αυτό της βλάστησης καλύπτει συνήθως βραχώδεις και άγονες εκτάσεις, με κύρια χαρακτηριστικά, τα μικρά , σκληρά και συνήθως αγκαθωτά φύλλα που καλύπτονται από κηρώδεις ουσίες, ο χονδρός φλοιός και το βαθύ ριζικό σύστημα.

Τα κυριότερα είδη των βιοσυστημάτων αυτών, είναι, τα Πουρνάρια (Quercus coccifera ), ο Σκίνος (Pistacia lendiskus), οι Αγριελιές (Olea oleaster), οι Χαρουπιές (Ceratonia siligua), τα Κέδρα (Juniperus sp.), τα Πεύκα (Pinus brutia), τα Σπάρτα (Spartium sp.), τα Σπάλαθρα (Kalycotomus sp.), ο Βάτος (Robus sp.), το Αιγόκλημα ( Lonicera sp.) και πάρα πολλά άλλα. Ψηλότερα, όπου τα εδάφη είναι απασβεστωμένα, εκτός από τα προηγούμενα, που είναι αδιάφορα με το ασβέστιο, συναντώνται η Κουμαριά (Arbotus sp.), η Μυρτιά (Myrtus), η Κοκκορεβιθιά (Pistacia terebinthus), τα Ρείκια ( Erica verticilata και E.arborea) και άλλα.

Τα βιοσυατήματα αυτά, μετά από φωτιά, γρήγορα αναβλαστάνουν, με αποτέλεσμα, μέσα σε ελάχιστα χρόνια να επανέρχεται το τοπίο στην προηγούμενη κατάσταση, τα πεύκα όμως καταστρέφονται και πρέπει να φυτρώσουν ή, να φυτευτούν νέα. Σε πετρώδη, χαλικώδη και άγονα ξηρά εδάφη αναπτύσσονται, αγκαθωτοί, συνήθως φρυγανώδεις ημίθαμνοι,, όπως η Αστουβιά (Poterium spinosum), το Θρούμπι (Satureia thymbra), η Ρίγανη (Origanon sp.), η Κνούκλα (Cistus incanus), η Αφάνα (Sarcopoterium spinosum), το Θυμάρι (Thimus capitatus), τα Χινοπόδια (Genista acanthoclada), Σάλβια ή Λισφακιά (Salbia sp) ο Σιδερίτης ή Τσάι του βουνού (sideritis sp.) και πολλά άλλα. Τέτοιες περιοχές υπάρχουν κυρίως στις νότιες και δυτικές πλαγιές του Κέρκη, όπου τα εδάφη έχουν σχηματιστή απ’ τις σάρες του, (τα χαλίκια) υπάρχει μάλιστα και περιοχή, που ονομάζεται Χινοπόδια.

Σε ρέματα, σε περιοχές όπου υπάρχουν πηγές, ή όπου υπάρχει υψηλή εδαφική υγρασία, αναπτύσσονται υγρόφιλα δένδρα, με κυρίαρχο στη Σάμο, τον Πλάτανο (Platanus orientalis), αλλά και την Δάφνη (Laurus nobilis), και σε μερικές περιοχές, όπως στο ρέμα των Μυτιληνών, η Ιτιά. (Salix cinerea). Θάμνοι που συναντώνται σ’ αυτές τις περιοχές είναι η Πικροδάφνη (Nerium oleander), σε μεγάλη πυκνότητα, η Λυγαριά ή Καναπίτσα (Vitex agnus-castus), και πολλά άλλα, και απο τα αναρριχώμενα, ο Βάτος (Rubus sanctus), ο Κισσός (Hedera helix), και ο Αρκουδόβατος (Smilax aspera).

Τα μονοετή φυτά αφθονούν με κυρίαρχα τα Αγρωστωδή και τα Ψυχανθή, τα οποία λόγω του κλίματος, αναπτύσσονται πάρα πολύ. Ο βιολογικός κύκλος τους αρχίζει με τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου και ολοκληρώνεται μέχρι το τέλος του Ιουνίου

στα αγαπημένα

αποστολή σελίδας